Apostil və Tərcümə: Azərbaycan–Türkiyə Sənədlərini Düzgün Rəsmiləşdirmə Bələdçisi

Apostil və Təsdiq

Apostil və Tərcümə: Azərbaycan–Türkiyə Sənədlərini Düzgün Rəsmiləşdirmə Bələdçisi

Apostil nədir, Azərbaycanda və Türkiyədə haradan alınır, andlı tərcümədən fərqi nədir? Sənədlərinizi düzgün ardıcıllıqla rəsmiləşdirmə üçün praktik bələdçi.

Giriş

Türkiyəyə oxumağa, işləməyə, evlənməyə və ya biznes qurmağa gedən hər kəs eyni sualla üzləşir: Azərbaycanda alınmış sənəd Türkiyədə niyə birbaşa qəbul edilmir? Cavab iki addımdadır — apostil və tərcümə. Bu ikisi tez-tez qarışdırılır, halbuki fərqli funksiyaları var və səhv ardıcıllıq bütün prosesi ləngidir. Bu yazıda apostilin nə olduğunu, hər iki ölkədə haradan alındığını, andlı tərcümədən fərqini və sənədləri hansı sıra ilə hazırlamaq lazım olduğunu aydın izah edirik.

Bir ölkədə rəsmi qurum tərəfindən verilmiş sənəd, başqa bir ölkədə avtomatik olaraq etibarlı sayılmır. Azərbaycanda alınmış doğum haqqında şəhadətnamə, universitet diplomu və ya notarial *etibarnamə* Türkiyədəki bir qurum üçün, sadəcə, üzərində möhür olan kağızdır — həmin möhürün və imzanın həqiqətən də səlahiyyətli orqana aid olduğunu təsdiqləyən beynəlxalq bir mexanizm olmadan.

Məhz bu boşluğu apostil doldurur. Aşağıda bütün prosesi addım-addım izah edirik.

Apostil nədir və nə üçün lazımdır?

Apostil — sənəddəki imzanın, möhürün və onu verən şəxsin səlahiyyətinin həqiqiliyini təsdiqləyən xüsusi təsdiq qeydidir. Bu qeyd 1961-ci il Haaqa Konvensiyası əsasında verilir və konvensiyaya qoşulmuş bütün ölkələr arasında sənədin qarşılıqlı tanınmasını təmin edir.

Vacib xəbər budur ki, həm Azərbaycan, həm də Türkiyə Haaqa Konvensiyasının üzvüdür. Bu o deməkdir ki, iki ölkə arasında sənəd mübadiləsi üçün köhnə, uzun və bahalı konsulluq leqallaşdırması (səfirlik təsdiqi) tələb olunmur. Kifayət edir ki, sənədə öz ölkəsində apostil vurulsun — bundan sonra o, digər ölkədə rəsmi sənəd kimi qəbul olunur.

Konvensiyadan əvvəl bir sənədin xarici ölkədə tanınması üçün onu bir neçə mərhələdən keçirmək — əvvəlcə daxili nazirliklərdə, sonra isə təyinat ölkəsinin səfirliyində təsdiqlətmək lazım idi. Bu proses həftələr çəkir və əlavə xərc yaradırdı. Apostil məhz bu çoxmərhələli prosesi bir vahid təsdiqlə əvəz edərək sadələşdirdi.

Diqqət yetirilməli əsas məqam: apostil sənədin məzmununu təsdiqləmir və onu tərcümə etmir. O, yalnız sənədi verən orqanın həqiqi olduğunu təsdiqləyir. Yəni apostil vurulmuş azərbaycanca sənəd Türkiyədə anlaşılan hala gəlmir — bunun üçün yenə də tərcümə lazımdır. Bu incəliyə yazının sonunda ayrıca toxunacağıq.

Azərbaycanda apostili haradan almaq olar?

Azərbaycanda apostili sənədin növündən asılı olaraq iki fərqli qurum verir:

Ədliyyə Nazirliyi

Aşağıdakı sənədlər üçün apostil məhz Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən verilir:

Xarici İşlər Nazirliyi

Yuxarıdakı siyahıya daxil olmayan digər rəsmi sənədlər — məsələn, təhsil sənədləri (diplom, attestat, transkript) və inzibati arayışlar — üçün apostili Xarici İşlər Nazirliyi verir. Bu xidmət Bakıdakı ASAN xidmət mərkəzləri vasitəsilə də göstərilir ki, bu da prosesi əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır. Naxçıvan Muxtar Respublikasında tərtib olunmuş sənədlər üçün isə apostili XİN-in Naxçıvandakı müvafiq qurumu verir.

Praktikada bir çox hal üçün ən rahat yol ASAN xidmət mərkəzləridir: sənəd qəbul edilir, dövlət rüsumu ödənilir və müəyyən iş günü ərzində apostil hazır olur. Prosesə başlamazdan əvvəl sənədinizin hansı nazirliyin səlahiyyətinə aid olduğunu dəqiqləşdirmək vaxta qənaət edir.

Türkiyədə apostili haradan almaq olar?

Türkiyədə də apostili verən orqan sənədin növündən asılıdır:

İnzibati sənədlər — *Valilik* və ya *Kaymakamlık*

Doğum, nikah, vətəndaşlıq qeydiyyatı sənədləri, diplomlar, notarial sənədlər və *etibarnamə*lər kimi inzibati sənədlər üçün apostili vilayət qubernatorluğu (*valilik*) və ya onun hüquq şöbəsi, rayon səviyyəsindəki sənədlər üçün isə *kaymakamlık* verir.

Məhkəmə sənədləri — Ədliyyə komissiyaları

Məhkəmə qərarları, məhkumluq haqqında arayışlar (*adli sicil kaydı*) və digər məhkəmə mənşəli sənədlər üçün apostili ağır cəza məhkəməsi olan yerlərdəki Birinci İnstansiya Məhkəməsi Ədliyyə Komissiyası Sədrliyi (*Adli Yargı Komisyonu Başkanlığı*) verir. Səbəb sadədir: hakim, prokuror və ya məhkəmə katibinin imzasını yalnız yuxarı məhkəmə orqanı təsdiqləyə bilər.

Əlavə olaraq, Türkiyədə bəzi sənədlər — məsələn, məhkumluq arayışı və VVAQ sənədləri — *e-Devlet* portalı üzərindən elektron apostil (*e-Apostil*) formasında da alına bilər ki, bu, fiziki müraciəti aradan qaldırır.

Apostil və andlı (yeminli) tərcümə arasındakı fərq

Bu, ən çox qarışdırılan məqamdır, ona görə də aydın ayıraq:

Türkiyədə bu sistem *yeminli tercüman* (andlı tərcüməçi) institutu üzərində qurulub: notariusda and içmiş tərcüməçinin möhürü və imzası tərcüməyə rəsmi status verir. Azərbaycanda isə tərcümələr, adətən, notarius qaydasında təsdiq olunur.

Nəticə: Azərbaycandan Türkiyəyə gedən sənəd üçün hər ikisi lazımdır — əvvəlcə sənədin həqiqiliyini təsdiqləyən apostil, sonra isə onu türk dilində anlaşılan edən andlı tərcümə. Biri digərini əvəz etmir. Apostilsiz tərcümə Türkiyədə rəsmi qəbul olunmaya bilər, tərcüməsiz apostil isə oxunmaz qalar.

Düzgün ardıcıllıq: hansı addım əvvəl gəlir?

Ən çox səhvə yol verilən nöqtə budur. Düzgün ardıcıllıq belədir:

  1. Əvvəlcə orijinal sənədi hazırlayın. Sənədin etibarlı, tam və rəsmi qurum tərəfindən verilmiş olduğuna əmin olun. Lazım olduqda əvvəlcə notarial təsdiq alın.
  2. Orijinala apostil vurdurun. Sənədi öz ölkəsində — Azərbaycanda müvafiq nazirlik və ya ASAN, Türkiyədə isə *valilik*/ədliyyə vasitəsilə — apostilləşdirin.
  3. Sonra tərcümə etdirin. Apostil vurulduqdan sonra həm sənədi, həm də üzərindəki apostil qeydini birlikdə tərcümə etdirin. Bu vacibdir: tərcümə apostildən əvvəl edilərsə, apostil mətni tərcümədən kənarda qalır və qəbul edən qurum çox vaxt bunu geri qaytarır.
  4. Tərcüməni təsdiqlətdirin. Təyinat ölkəsinin tələbinə görə tərcümə andlı tərcüməçi və/və ya notarius tərəfindən təsdiqlənir. Bəzi hallarda tərcümənin özünə də ayrıca təsdiq (və ya apostil) tələb oluna bilər.

Ən təhlükəsiz yol — sənədi qəbul edəcək qurumdan (universitet, məhkəmə, dövlət idarəsi, işəgötürən) dəqiq tələbi əvvəlcədən öyrənməkdir, çünki bəzi qurumların tərcümənin formatına dair xüsusi şərtləri olur.

Hansı sənədlər üçün apostil və tərcümə ən çox lazım olur?

Azərbaycan–Türkiyə istiqamətində praktikada ən çox rast gəlinən sənədləri qruplaşdıraq ki, hansı halda hansı yolu keçəcəyinizi əvvəlcədən biləsiniz:

Hər bir halda ümumi prinsip dəyişmir: əvvəlcə sənədi düzgün quruma apostilləşdirin, sonra apostil qeydi ilə birlikdə tərcümə etdirin. Sənədin növü yalnız hansı qurumun apostil verəcəyini müəyyənləşdirir — ardıcıllıq isə eyni qalır.

Tez-tez rast gəlinən səhvlər

Bu səhvlər çox vaxt gedişatı həftələrlə ləngidir və əlavə xərc yaradır. Düzgün ardıcıllığı əvvəlcədən bilmək prosesin ən böyük hissəsidir.

Prosesə nə qədər vaxt lazımdır?

Ümumi müddət sənədin növündən və müraciət etdiyiniz qurumdan asılıdır. Apostilin özü, adətən, bir neçə iş günü ərzində hazır olur — ASAN kimi mərkəzlərdə bu müddət daha qısadır. Tərcümə mərhələsi isə sənədin həcmindən və dilindən asılıdır: bir səhifəlik şəhadətnamə qısa müddətdə, çoxsəhifəli müqavilə və ya akademik transkript isə daha çox vaxt tələb edir.

Vaxta qənaət etmək üçün ən yaxşı üsul iki mərhələni ardıcıl, lakin fasiləsiz planlaşdırmaqdır: apostili aldığınız kimi sənədi dərhal tərcüməyə vermək. Sənədin şəklini əvvəlcədən tərcümə xidmətinə göndərsəniz, siz apostili gözləyərkən tərcümə üçün qiymət və müddət artıq hazır olar. Bu, ümumi gedişatı bir neçə gün qısaldır.

Yekun

Azərbaycan və Türkiyə arasında sənəd rəsmiləşdirmək, əslində, iki aydın addımdan ibarətdir: sənədin həqiqiliyini təsdiqləyən apostil və məzmununu çevirən andlı tərcümə. Hər ikisi Haaqa Konvensiyası sayəsində sadələşdirilib, lakin biri digərini əvəz etmir və ardıcıllıq mühümdür. Apostili düzgün qurumdan alın, sonra sənədi apostil qeydi ilə birlikdə peşəkar şəkildə tərcümə etdirin — bu yolla sənədiniz təyinat ölkəsində ilk cəhddə qəbul olunar.

Tez-tez verilən suallar

1. Apostil tərcüməni əvəz edirmi? Xeyr. Apostil yalnız sənəddəki imza və möhürün həqiqiliyini təsdiqləyir, sənədin dilini dəyişmir. Azərbaycanca sənəd Türkiyədə istifadə olunacaqsa, apostildən sonra türk dilinə andlı tərcümə də mütləq lazımdır.

2. Əvvəlcə apostil, yoxsa tərcümə? Bir qayda olaraq əvvəlcə orijinala apostil vurulur, sonra sənəd apostil qeydi ilə birlikdə tərcümə edilir. Belə olduqda apostil mətni də tərcüməyə daxil olur və qəbul edən qurum sənədi geri qaytarmır.

3. Türkiyə və Azərbaycan arasında konsulluq təsdiqi lazımdırmı? Xeyr. Hər iki ölkə Haaqa Konvensiyasının üzvü olduğu üçün səfirlik və ya konsulluq leqallaşdırması tələb olunmur — apostil kifayətdir.

4. Diplomum üçün apostili Azərbaycanda haradan alım? Təhsil sənədləri (diplom, attestat, transkript) üçün apostili Xarici İşlər Nazirliyi verir; bu xidmət Bakıdakı ASAN mərkəzləri vasitəsilə də göstərilir. Notarial və VVAQ sənədləri (məsələn, doğum və nikah şəhadətnaməsi) üçün isə Ədliyyə Nazirliyinə müraciət olunur.

Əlaqəli məqalələr

Bloq