Azərbaycan sənədlərinin Türkiyə üçün tərcüməsi: apostil, noter və andlı tərcümə bələdçisi
Andlı və Notarial Tərcümə
Azərbaycan sənədlərini Türkiyədə (və Türkiyə sənədlərini Azərbaycanda) qüvvəyə mindirmək üçün apostil, andlı tərcümə və noter təsdiqinin addım-addım praktiki bələdçisi.
Giriş
Türkiyədə oxumaq, işləmək, evlənmək və ya iş qurmaq istəyəndə ilk qarşınıza çıxan sual budur: "Sənədlərim orada keçərli olacaqmı?" Doğum haqqında şəhadətnamə, diplom, nikah şəhadətnaməsi və ya etibarnamə — bunların heç biri sadəcə tərcümə olunmaqla rəsmi qüvvə qazanmır. Türkiyə orqanları sənədin həm düzgün tərcümə edildiyini, həm də mənşəyinin təsdiqləndiyini tələb edir. Bu yazıda hansı sənədin apostilə, hansının andlı tərcüməyə, hansının isə noter təsdiqinə ehtiyacı olduğunu sadə dildə izah edirik.
Türkiyədə oxumaq, işləmək, evlənmək və ya iş qurmaq istəyəndə ilk qarşınıza çıxan sual budur: "Azərbaycandan gətirdiyim sənədlər orada keçərli olacaqmı?" Cavab tərcümənin özündən çox, tərcümənin necə rəsmiləşdirilməsindən asılıdır. Doğum haqqında şəhadətnamə, diplom, nikah şəhadətnaməsi və ya etibarnamə (*vekaletname*) sadəcə başqa dilə çevriləndə rəsmi qüvvə qazanmır — Türkiyə dövlət orqanları sənədin həm düzgün tərcümə olunduğunu, həm də mənşəyinin təsdiqləndiyini istəyir.
Bu yazıda üç anlayışı — apostil, andlı tərcümə və noter təsdiqi — bir-birindən ayırır və Azərbaycan sənədlərini Türkiyədə (eləcə də Türkiyə sənədlərini Azərbaycanda) qüvvəyə mindirməyin praktiki yolunu addım-addım göstəririk.
Üç anlayışı qarışdırmayaq
Prosesə başlamazdan əvvəl üç şeyi aydın ayırmaq lazımdır, çünki bir çox adam bunları eyni şey sanıb səhv edir.
- Apostil — sənədi verən dövlət orqanının imza və möhürünün həqiqi olduğunu təsdiqləyən beynəlxalq təsdiq şərhidir. Sənədin içindəki məlumatı yox, sənədin *mənbəyinin* qanuniliyini təsdiq edir.
- Andlı tərcümə (Türkiyədə *yeminli tercüme*) — məhkəmə və ya notariat qarşısında and içmiş, səlahiyyətli tərcüməçinin imzaladığı rəsmi tərcümədir. Adi tərcümədən fərqi budur ki, tərcüməçi tərcümənin doğruluğuna hüquqi məsuliyyət daşıyır.
- Noter təsdiqi — tərcüməçinin imzasının həqiqiliyini notarusun rəsmiləşdirməsidir. Türkiyədə andlı tərcümə çox vaxt bir də noter tərəfindən təsdiqlənməlidir.
Sadə desək: apostil sənədin özünə, andlı tərcümə və noter təsdiqi isə tərcüməyə aiddir. Əksər hallarda üçü də lazım olur.
Azərbaycan və Türkiyə arasında vəziyyət necədir?
Yaxşı xəbər budur ki, həm Azərbaycan, həm də Türkiyə 1961-ci il Haaqa Apostil Konvensiyasının tərəfidir. Yəni iki ölkə arasında konsulluq legallaşdırması (uzun və bahalı prosedur) əvəzinə sadəcə apostil kifayət edir.
Bundan əlavə, iki ölkə arasında hüquqi yardımlaşma haqqında ikitərəfli saziş də mövcuddur və bəzi hallarda məhkəmə orqanlarının verdiyi sənədlər üçün apostil tələb olunmaya bilər. Ancaq praktikada — xüsusən doğum, nikah, ölüm kimi vətəndaşlıq vəziyyəti aktları söhbətidirsə — Türkiyədəki nüfus müdürlükləri (*nüfus müdürlüğü*), kaymakamlıqlar və göç idarəsi (*göç idaresi*) demək olar ki, həmişə apostilli və andlı tərcüməli variantı istəyir. Ona görə də ən təhlükəsiz yol həmişə sənədi tam paketlə — apostil + andlı tərcümə + noter təsdiqi — hazırlamaqdır.
Hansı sənədə nə lazımdır?
Aşağıda ən çox lazım olan sənədləri və onların adətən keçdiyi mərhələləri topladıq.
Vətəndaşlıq vəziyyəti sənədləri (doğum, nikah, ölüm)
Doğum haqqında şəhadətnamə, nikah şəhadətnaməsi, boşanma haqqında şəhadətnamə və subaylıq (evlənmə ehliyyəti) arayışı — bunlar Türkiyədə ən çox tələb olunan sənədlərdir. Adətən lazım olan:
- Sənədə Azərbaycanda apostil alınması;
- Türkiyədə (və ya andlı tərcümə imkanı olan mərkəzdə) andlı tərcümə;
- Tərcümənin noter təsdiqi.
Diplom, attestat və təhsil sənədləri
Universitet diplomu, attestat, transkript və kurs sertifikatları Türkiyədə təhsilə davam etmək və ya diplom tanınması (*denklik*) üçün lazımdır. Bu sənədlərə də apostil, sonra andlı tərcümə və noter təsdiqi tələb olunur. Diplom və təhsil sənədlərinə apostili Azərbaycanda Xarici İşlər Nazirliyi verir.
Etibarnamə (vekaletname)
Türkiyədə əmlak almaq, satmaq, məhkəmədə təmsil olunmaq və ya bank işləri üçün çox vaxt etibarnamə lazım gəlir. Etibarnamə əvvəlcə notariat qaydasında tərtib olunur, sonra apostillənir, ardınca andlı şəkildə tərcümə edilir. Etibarnaməni birbaşa Türkiyə üçün hazırlayırsınızsa, mətndəki ad, ünvan və səlahiyyətlərin dəqiq yazılması xüsusilə vacibdir — kiçik bir səhv sənədin geri qaytarılmasına səbəb ola bilər.
Digər rəsmi sənədlər
Məhkəmə qərarları, arayışlar, bank sənədləri, şirkət qeydiyyat sənədləri və müqavilələr də eyni məntiqlə işlənir: mənşəyin təsdiqi (apostil) + andlı tərcümə + noter təsdiqi.
Praktik bir qeyd: sənədlərin çoxunu topluca hazırlatmaq həm vaxta, həm də xərcə qənaətdir. Məsələn, Türkiyəyə köçən ailə eyni anda doğum şəhadətnaməsi, nikah şəhadətnaməsi və uşaqların təhsil sənədlərini birlikdə işlədəndə hər sənədi ayrı-ayrı aparıb-gətirmək lazım gəlmir.
Addım-addım: Azərbaycan sənədini Türkiyədə istifadə etmək
1. Sənədin əslini və ya notarial surətini hazırlayın. Solğun, cırıq və ya oxunmayan sənəd qəbul olunmur. Lazım olsa, əvvəlcə yeni nüsxə çıxarın.
2. Apostil alın. Azərbaycanda apostili iki qurum verir:
- Məhkəmə, dövlət orqanları və VVADQ (vətəndaşlıq vəziyyəti aktları) sənədləri üçün — Ədliyyə Nazirliyi;
- Diplom və təhsil sənədləri üçün — Xarici İşlər Nazirliyi.
Notarial sənədlərə apostil müraciətini "ASAN xidmət" mərkəzləri vasitəsilə də edə bilərsiniz.
3. Andlı tərcümə etdirin. Apostilli sənədi peşəkar tərcümə mərkəzinə verib Türk dilinə andlı tərcümə etdirin. Diqqət: apostil şərhinin özü də tərcümə olunmalıdır.
4. Noter təsdiqindən keçirin. Türkiyədə andlı tərcümə adətən bir də notarusda təsdiqlənir. Bundan sonra sənəd nüfus müdürlüyü, universitet, məhkəmə və ya digər orqanlara təqdim olunmağa hazırdır.
5. Sənədi təqdim edəcəyiniz orqanı əvvəlcədən dəqiqləşdirin. Eyni sənəd üçün nüfus müdürlüyü, universitet və ya göç idarəsinin tələbləri kiçik detallarda fərqlənə bilər — məsələn, bəziləri əslin surətini, bəziləri isə yalnız təsdiqli tərcüməni istəyir. Prosesə başlamazdan əvvəl bu detalı öyrənmək təkrar iş görməyin qarşısını alır.
Addım-addım: Türkiyə sənədini Azərbaycanda istifadə etmək
Proses əks istiqamətdə də oxşardır, sadəcə orqanlar dəyişir.
1. Türkiyədə apostil alın. İnzibati sənədlər üçün apostili kaymakamlıqlar və valiliklər, məhkəmə/ədliyyə sənədləri üçün isə ağır cəza məhkəməsi olan yerlərdəki Ədliyyə Komissiyaları verir.
2. Azərbaycan dilinə tərcümə etdirin. Sənədi Azərbaycan dilinə tərcümə etdirin.
3. Notarial təsdiq alın. Azərbaycanda tərcümə notariat qaydasında təsdiqlənir. Bu addımı da "ASAN xidmət" vasitəsilə tez həll etmək mümkündür.
Ən çox edilən səhvlər
- Əvvəlcə tərcümə, sonra apostil. Düzgün ardıcıllıq əksinədir: əvvəlcə apostil, sonra tərcümə. Apostil sonradan vurulsa, tərcümədə apostil şərhi olmayacaq və sənəd geri qaytarıla bilər.
- Apostil şərhini tərcümə etməmək. Apostil də sənədin bir hissəsidir və tərcüməyə daxil edilməlidir.
- Adların uyğunsuzluğu. Pasportdakı ad-soyadla sənəddəki yazılış (xüsusən Ə, İ, Ç, Ş hərfləri) fərqli olarsa, orqan sənədi qəbul etməyə bilər.
- Köhnə tarixli arayış. Subaylıq və ya yaşayış arayışları çox vaxt yalnız müəyyən müddət (adətən 3-6 ay) etibarlıdır.
- Sənədi laminat etmək. Bəzi adamlar sənədi qorumaq üçün laminat edir, ancaq bu, apostil möhürünün vurulmasına mane olur və sənəd qəbul edilmir.
- Surətlə əslin qarışdırılması. Bəzi orqanlar mütləq əsli, bəziləri isə notarial surəti istəyir. Hansının lazım olduğunu əvvəlcədən öyrənmək vacibdir.
Nə qədər vaxt aparır?
Apostil, sənədin növündən və müraciət etdiyiniz qurumdan asılı olaraq bir neçə iş günü çəkə bilər. Andlı tərcümə və noter təsdiqi isə çox vaxt 1-2 gün ərzində tamamlanır. Ümumilikdə sənəd sayından və mövsümdən asılı olaraq prosesi bir həftə ərzində bitirmək realdır. Ən çox itən vaxt — səhv ardıcıllıq və natamam sənəd ucbatından işi yenidən başlamaqdır. Ona görə də başlamazdan əvvəl sənəd siyahısını mütəxəssislə dəqiqləşdirmək ən sərfəli yoldur.
Tez-tez verilən suallar
Türkiyədə Azərbaycan sənədi üçün apostil hökmən lazımdırmı?
Əksər vətəndaşlıq vəziyyəti və təhsil sənədləri üçün — bəli. İki ölkə arasında bəzi məhkəmə sənədləri üçün istisnalar olsa da, nüfus müdürlükləri və göç idarəsi praktikada demək olar həmişə apostil istəyir. Ən təhlükəsiz variant sənədi apostillə birlikdə hazırlamaqdır.
Andlı tərcümə ilə noter təsdiqi eyni şeydirmi?
Xeyr. Andlı tərcümə — səlahiyyətli tərcüməçinin tərcümənin doğruluğunu təsdiq etməsidir. Noter təsdiqi isə həmin tərcüməçinin imzasının həqiqiliyini rəsmiləşdirir. Türkiyədə rəsmi işlərdə çox vaxt hər ikisi tələb olunur.
Tərcüməni əvvəl, apostili sonra etsəm olarmı?
Yox. Düzgün ardıcıllıq belədir: əvvəlcə sənədə apostil vurulur, sonra apostilli sənəd (apostil şərhi ilə birlikdə) tərcümə edilir. Əks halda tərcümə natamam sayılır və işi yenidən görmək lazım gəlir.
Etibarnaməni Azərbaycanda hazırlayıb Türkiyədə istifadə edə bilərəmmi?
Bəli. Etibarnamə Azərbaycanda notariat qaydasında tərtib olunur, apostillənir və Türk dilinə andlı tərcümə edilir. Mətndəki səlahiyyətlərin dəqiq göstərilməsi vacibdir, çünki Türkiyədəki orqanlar yalnız açıq yazılmış səlahiyyətləri tanıyır.
Sənədlərinizin hansı mərhələdən keçəcəyini əvvəlcədən bilmək həm vaxtınıza, həm də büdcənizə qənaət edir. Əlinizdəki sənədlərin siyahısını bizə göndərin — TercümExpert olaraq nəyin apostil, nəyin andlı tərcümə, nəyin isə noter təsdiqi tələb etdiyini dəqiq deyək və prosesi sizin üçün asanlaşdıraq.