Nostryfikacja i uznanie zagranicznego dyplomu w Polsce (NAWA): jak to działa i co przetłumaczyć

Edukacja i praca

Nostryfikacja i uznanie zagranicznego dyplomu w Polsce (NAWA): jak to działa i co przetłumaczyć

Masz dyplom uzyskany za granicą i chcesz studiować lub pracować w Polsce? Wyjaśniamy różnicę między uznaniem dyplomu (z mocy prawa, na podstawie umów międzynarodowych) a nostryfikacją prowadzoną przez uczelnię, rolę NAWA oraz to, które dokumenty — dyplom i wykaz przedmiotów i ocen — wymagają apostille i tłumaczenia przysięgłego.

Wstęp

Zagraniczny dyplom nie zawsze wymaga w Polsce tej samej procedury. Czasem uznawany jest automatycznie „z mocy prawa", czasem na podstawie umowy międzynarodowej, a czasem konieczne jest formalne postępowanie nostryfikacyjne w polskiej uczelni. Wybór właściwej ścieżki zależy od tego, w jakim kraju wydano dyplom, w jakim celu jest Ci potrzebny (dalsza nauka czy praca) oraz od tego, czy zawód, który chcesz wykonywać, jest w Polsce regulowany.

Niezależnie od ścieżki jedno pozostaje wspólne: polskie instytucje pracują na dokumentach w języku polskim, poświadczonych zgodnie z prawem. W praktyce oznacza to najczęściej dyplom i wykaz ocen (lub suplement) opatrzone apostille lub legalizacją oraz przełożone przez tłumacza przysięgłego. W tym artykule tłumaczymy krok po kroku, jak rozpoznać właściwą procedurę i jak przygotować dokumenty, żeby nie tracić czasu na poprawki.

Uznanie a nostryfikacja — to nie to samo

Wiele osób używa słów „uznanie" i „nostryfikacja" zamiennie, ale w polskim prawie oznaczają one różne rzeczy, a pomylenie ich prowadzi do zbędnych kosztów i opóźnień.

Uznanie zagranicznego dyplomu to stwierdzenie, że dokument z zagranicy odpowiada określonemu poziomowi wykształcenia lub konkretnemu polskiemu dyplomowi. Może następować automatycznie — bez odrębnej procedury — albo na podstawie umowy międzynarodowej.

Nostryfikacja to natomiast formalne postępowanie prowadzone przez polską uczelnię, które kończy się decyzją o uznaniu zagranicznego dyplomu za równoważny z odpowiednim dyplomem polskim. Jest potrzebna wtedy, gdy dyplomu nie da się uznać na podstawie umowy międzynarodowej ani z mocy prawa.

Zanim więc złożysz jakikolwiek wniosek, ustal, do której z trzech ścieżek należy Twój przypadek. Poniżej omawiamy je po kolei.

Ścieżka 1: uznanie z mocy prawa

Dyplomy ukończenia studiów uzyskane w państwach członkowskich Unii Europejskiej, OECD lub EFTA są w Polsce uznawane z mocy prawa — czyli automatycznie, bez odrębnego postępowania. Sam dyplom potwierdza wtedy posiadanie polskiego poziomu wykształcenia, jeśli został wydany po ukończeniu:

Ważne zastrzeżenie: uznanie z mocy prawa potwierdza poziom wykształcenia, ale samo w sobie nie oznacza równoważności z konkretnym polskim tytułem (licencjat, inżynier, magister). Jeśli potrzebujesz stwierdzenia takiej równoważności, właściwą ścieżką jest umowa międzynarodowa albo nostryfikacja.

Uznanie z mocy prawa nie ma też zastosowania, gdy uczelnia lub kierunek nie były akredytowane w dniu wydania dyplomu, gdy instytucja nie działa w ramach żadnego systemu szkolnictwa wyższego lub gdy program studiów naruszał przepisy kraju, w którym prowadzono kształcenie.

Ścieżka 2: uznanie na podstawie umów międzynarodowych

Polska zawarła z niektórymi państwami umowy o wzajemnym uznawaniu wykształcenia. Jeżeli taka umowa obejmuje Twój dyplom, może on zostać uznany za równoważny z polskim odpowiednikiem na podstawie tej umowy, bez konieczności przeprowadzania nostryfikacji.

Zakres umów bywa różny — jedne obejmują wszystkie poziomy studiów, inne tylko wybrane, a część dawnych umów została z czasem wypowiedziana. Dlatego przed podjęciem kroków warto sprawdzić aktualny stan w NAWA lub w polskim ośrodku informacji ENIC-NARIC (o roli NAWA piszemy niżej).

Ścieżka 3: nostryfikacja w uczelni

Jeżeli dyplomu nie można uznać z mocy prawa ani na podstawie umowy międzynarodowej, a potrzebujesz stwierdzenia jego równoważności z polskim dyplomem, pozostaje nostryfikacja. Jest to postępowanie prowadzone nie przez urząd centralny, lecz przez polską uczelnię.

Kiedy nostryfikacja jest potrzebna

Nostryfikację przeprowadza się najczęściej wtedy, gdy:

Jeśli dyplom jest Ci potrzebny wyłącznie do celów informacyjnych lub do rekrutacji u pracodawcy w zawodzie nieregulowanym, pełna nostryfikacja bywa zbędna — czasem wystarczy zaświadczenie (informacja) o dyplomie.

Kto prowadzi postępowanie

Postępowanie nostryfikacyjne może prowadzić uczelnia posiadająca w danej dyscyplinie odpowiednią kategorię naukową (A+, A albo B+). Wniosek składasz do uczelni prowadzącej kształcenie w dyscyplinie odpowiadającej Twojemu dyplomowi. Uczelnia porównuje program studiów, osiągnięte efekty uczenia się oraz czas trwania nauki z wymaganiami polskimi i wydaje decyzję.

Ile to trwa

Uczelnia powinna wydać decyzję w terminie do 90 dni od otrzymania wniosku spełniającego wymagania formalne. Do tego terminu nie wlicza się czasu potrzebnego na uzupełnienie dokumentów, tłumaczenia czy ewentualne egzaminy uzupełniające.

Podstawa prawna

Zasady nostryfikacji określa Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 września 2018 r. w sprawie nostryfikacji dyplomów ukończenia studiów za granicą oraz potwierdzania ukończenia studiów na określonym poziomie (Dz.U. 2018 poz. 1881), wydane na podstawie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Jakie dokumenty przygotować

W postępowaniu nostryfikacyjnym uczelnia oczekuje zwykle następujących dokumentów:

Uczelnia może dopuścić kopie poświadczone przez siebie za zgodność z oryginałem. Szczegółowy zakres dokumentów każdorazowo określa konkretna uczelnia — dlatego warto potwierdzić listę bezpośrednio w wybranej jednostce.

Tłumaczenie przysięgłe i apostille — o czym trzeba pamiętać

To najważniejsza część praktyczna, bo najwięcej opóźnień wynika z niewłaściwie przygotowanych dokumentów.

Tłumaczenie przysięgłe. Dokumenty wydane w języku obcym co do zasady muszą zostać przełożone na język polski. W postępowaniach dotyczących uznania i nostryfikacji uczelnie oraz organy wymagają tłumaczenia sporządzonego przez tłumacza przysięgłego wpisanego na listę prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości (albo tłumaczenia poświadczonego w inny dopuszczony sposób, np. przez konsula). Zwykłe tłumaczenie nie jest wystarczające, gdy w grę wchodzi decyzja o równoważności. Tłumaczeniu podlegają przede wszystkim dyplom oraz suplement / wykaz przedmiotów i ocen.

Apostille lub legalizacja. Zanim dokumenty trafią do tłumaczenia, w wielu przypadkach należy najpierw potwierdzić ich autentyczność w kraju wydania. Jeśli kraj ten jest stroną Konwencji haskiej z 1961 r., służy do tego apostille; jeśli nie — stosuje się legalizację (zwykle w polskiej placówce dyplomatyczno-konsularnej). Apostille lub klauzula legalizacyjna również powinny być objęte tłumaczeniem przysięgłym. Kolejność ma znaczenie: najpierw uzyskaj apostille/legalizację w kraju wydania, a dopiero potem zleć tłumaczenie całości.

Praktyczna wskazówka. Wymagania potrafią różnić się między uczelniami i organami — jedne żądają tłumaczenia przysięgłego wszystkich dokumentów, inne dopuszczają zwykłe tłumaczenie na etapie wstępnej oceny formalnej, a tłumaczenia przysięgłego wymagają dopiero w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Dlatego zawsze najpierw potwierdź zakres w instytucji, do której składasz wniosek, a dopiero potem zamawiaj tłumaczenia. Dzięki temu unikniesz tłumaczenia dokumentów, które okażą się zbędne.

W TercümExpert wykonujemy tłumaczenia przysięgłe dyplomów, suplementów i wykazów ocen z myślą o polskich procedurach. Doradzamy uczciwie — jeśli w Twoim przypadku wystarczy mniejszy zakres tłumaczeń, powiemy o tym wprost, zamiast zlecać więcej, niż potrzebujesz.

Zawody regulowane — krótka uwaga

Jeżeli chcesz wykonywać w Polsce zawód regulowany, samo uznanie poziomu wykształcenia często nie wystarczy. Zawód regulowany to taki, którego wykonywanie zależy od spełnienia wymogów określonych w przepisach — każde państwo decyduje o tym samodzielnie, więc ten sam zawód może być regulowany w Polsce, a nieregulowany gdzie indziej.

W przypadku kwalifikacji nabytych w innym państwie członkowskim UE właściwy organ bada poziom wykształcenia, uprawnienia do wykonywania zawodu w kraju pochodzenia oraz doświadczenie zawodowe. Jeśli stwierdzi zasadnicze różnice w kształceniu, może zastosować środki wyrównawcze — test umiejętności albo staż adaptacyjny (do 3 lat). Dla siedmiu zawodów sektorowych (m.in. lekarz, lekarz dentysta, pielęgniarka, położna, farmaceuta, lekarz weterynarii, architekt) przewidziano — po spełnieniu warunków — uznanie automatyczne. Procedury te są odrębne od uznania samego dyplomu, dlatego szczegóły ustal z organem właściwym dla danego zawodu.

Rola NAWA i skąd czerpać wiedzę

NAWA (Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej) pełni w Polsce rolę informacyjną w zakresie uznawalności wykształcenia i prowadzi polski ośrodek ENIC-NARIC. NAWA może m.in. wydać zaświadczenie (informację) o zagranicznym dyplomie, przydatne, gdy potrzebujesz dokumentu dla pracodawcy lub na potrzeby dalszej nauki, a także udziela informacji o umowach międzynarodowych i właściwej ścieżce postępowania.

Warto pamiętać o podziale ról: nostryfikację dyplomu ukończenia studiów prowadzi uczelnia, a NAWA nie zastępuje jej w tym postępowaniu — pełni funkcję informacyjną i uznaniową w zakresie przewidzianym przepisami. Dlatego w sprawie konkretnej nostryfikacji kierujesz się do wybranej uczelni, a po ogólne informacje i potwierdzenie właściwej ścieżki — do NAWA.

Podsumowanie: od czego zacząć

  1. Ustal, w jakim kraju wydano dyplom i w jakim celu jest Ci potrzebny (nauka czy praca).
  2. Sprawdź, czy dyplom podlega uznaniu z mocy prawa lub na podstawie umowy międzynarodowej — jeśli tak, nostryfikacja może nie być potrzebna.
  3. Jeśli konieczna jest nostryfikacja, wybierz właściwą uczelnię i potwierdź listę dokumentów.
  4. Uzyskaj apostille lub legalizację w kraju wydania, a następnie zleć tłumaczenie przysięgłe dyplomu i wykazu ocen.
  5. W razie zawodu regulowanego skontaktuj się z organem właściwym dla tego zawodu.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się uznanie dyplomu od nostryfikacji?

Uznanie to stwierdzenie, że zagraniczny dyplom odpowiada określonemu poziomowi lub konkretnemu polskiemu dyplomowi — może następować z mocy prawa lub na podstawie umowy międzynarodowej. Nostryfikacja to formalne postępowanie prowadzone przez uczelnię, stosowane wtedy, gdy uznanie w prostszy sposób nie jest możliwe.

Czy zawsze muszę przeprowadzać nostryfikację?

Nie. Jeżeli dyplom jest uznawany z mocy prawa (np. z państwa UE, OECD lub EFTA) albo na podstawie umowy międzynarodowej, nostryfikacja może być zbędna. Wszystko zależy od kraju wydania i celu, w jakim potrzebujesz dokumentu.

Które dokumenty wymagają tłumaczenia przysięgłego?

Przede wszystkim dyplom oraz suplement lub wykaz przedmiotów i ocen. Tłumaczeniem należy objąć również klauzulę apostille lub legalizacji. Dokładny zakres najlepiej potwierdzić w uczelni lub organie prowadzącym postępowanie.

Czy potrzebuję apostille?

Jeśli kraj wydania dyplomu jest stroną Konwencji haskiej, autentyczność dokumentu potwierdza apostille; w pozostałych przypadkach stosuje się legalizację. Apostille lub legalizację uzyskuje się w kraju wydania, przed zleceniem tłumaczenia.

Gdzie sprawdzić, czy mój zawód jest regulowany?

Informacji o zawodach regulowanych i procedurze uznawania kwalifikacji udziela Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (jako ośrodek informacji) oraz organy właściwe dla poszczególnych zawodów. Warto zacząć od tych źródeł, zanim rozpoczniesz procedurę.

Zastrzeżenie prawne: Powyższe informacje mają charakter ogólny i porządkujący, a przepisy oraz wymagania poszczególnych uczelni i organów mogą się zmieniać. Przed podjęciem kroków potwierdź aktualne zasady, zakres dokumentów oraz wymagania dotyczące tłumaczeń bezpośrednio w NAWA, we właściwej uczelni lub w organie właściwym dla danego zawodu. TercümExpert nie świadczy porad prawnych.

Źródła

Blog